Wadwereld


Welkom WelcomeErvaringen Experiences Bespiegelingen ReflectionsCreaties Crafts








nederlands

english


Met Oeral Ths van Harlingen
naar Greetsiel, Leer en terug


Sailing Oeral Ths from Harlingen
to Greetsiel, Leer and back



De Waddenzee is de favoriete zeilwereld voor de Oeral Ths, ons Friese sktsje. De getijden, de veranderlijkheid van platen en geulen en de  stromingen zorgen gegarandeerd voor bijzondere zeiltochten. Voeg hierbij  de onvoorspelbaarheid van Aeolus en verassing is daar.

Wat hier volgt is het verhaal van een zeiltocht in de zomer van 2010 van Harlingen naar Greetsiel en Leer. Een afstand van ongeveer 85 zeemijl (ca/ 150 km).
route
klik voor vergroten
click to enlarge
The Wadden Sea is now the favorite 'sailing world' for Oeral Ths, our Frysian sktsje. The tidal shoals, the creeks and currents guarantee eventful sailing. Add to that Aeolus' whimsicalness here and surprise is there.


What follows is the story of a sailing trip, summer 2010, from Harlingen to Greetsiel and Leer. A distance of about 85 nautical miles ( ca.150 km).


Harlingen - Lauwersmeer

Harlingen - Lauwersmeer


De reis begint  8 juni in Harlingen (onze thuishaven) en voert na de oude beweegbare stadsbruggen naar Leeuwarden via het van Harinxsma kanaal. Van Leeuwarden loopt de  Dokkumer Ee naar het Lauwersmeer. De Ee  kronkelt fraai door het Friese landschap ten noorden van Leeuwarden. Het was ooit, toen de Waddenzee nog tot aan  Leeuwarden kwam, een wadgeul.

In Birdaard gaat bij het afmeren de dop van de watertank vanaf het achterdekje overboord. De dop is een zware koperen fietsbell die zoon Abel jaren geleden vond. Deze ligt los op de pijp en was geen golf op het wad te hoog. Helaas, voorlopig maar even een houten plug erin.

De oude vestingwerken van Dokkum zijn vanaf het water indrukwekkend. De oude stad is geheel omgeven met een stadswal met op de zes hoeken bastions. Het moderne Dokkum zorgt voor gratis internet voor de passerende boten.
Dokkumer Ee
The journey begins on June 8th in Harlingen, our home port. Over the Van Harinxma canal the sail takes us to Leeuwarden. From there we sail up the pretty Dokkumer Ee, meandering through the Frisian graslands north, then east to the Lauwersmeer. Thanks to Friesland's excellent bridge and lock services it is a days journey. Many years ago Leeuwarden bordered on the east side (Leeward) of the Middelsee, an inlet from the Wadden Sea. The Dokkummer Ee was a Wadden channel.

In Birdaard while tying up to wait for the bridge opening our water tank lid dropped off the aft deck. It was a bronze bicycle bell son Abel found many years ago. It served lying loose on the watertank pipe never budging even in high seas. We close the tank temporarily with a tapered wooden plug.

Old fortified Dokkum like many Dutch cities is most impressive from the defense moat. It is surrounded by ramparts with at six points protruding bastions. Modern Dokkum provides free internet to passing ships.


Via de sluis van Dokkumer Nieuwe Zijlen komen we op het Lauwersmeer 
Het Lauwersmeer met z'n rietlanden, moeras en water is een vogelparadijs op zich. We meren af aan een van de (gratis) Marrekrite steigers. Tussen de prachtige, met jongen beladen, futen genieten we van rust en omgeving.
Het was zo'n 35 mijl tot hier.
futenfamilie
klik voor vergroten
click to enlarge

We enter the Lauwersmeer through the lock Dokkumer Nieuwe Zijlen (literally the new lock of Dokkum)
The Lauwersmeer (Lauwers lake) with its many marshes is a peaceful bird paradise. We tie up in the marshland along one of Friesland's many (free) Marrekrite mooring places. Gorgeous Grebes, young riding on their back, float along side Oeral Ths. The peaceful environment tempts us to stay.
It was 35 miles to here.


Lauwersmeer - Uithuizerwad, ZOL 34

Lauwersmeer - Uithuizerwad, ZOL 34


De volgende stap vergt zorgvuldige planning. We hebben hoog water nodig om de wantijen te passeren en willen gebruik maken va het opkomende water om die zo vroeg mogelijk over te steken. Ook bij het oversteken van de druk bevaren Eems wil je met een sktsje de situatie van wind tegen stroom vermijden. Zeker als er meer dan 5 Bft wind staat kunnen er steile golven ontstaan.
Met een gunstige wind en tij  kunnen we de 50 mijl naar Greetsiel in n getijdegolf zeilen.

The next phase requires carefull planning. We need high tide to cross the shallows and want to take advantage of the upcoming tide to cross those areas as early as possible. Also crossing the busy Eems river in the Wadden Sea with a sktsje one must avoid wind against tide. When winds are 5 Bft or more especially NW winds can be hazardous. Tide against wind causes steep breaking waves.
With favorable winds and tide one can sail the 50 miles to Greetsiel from here on one tidal wave.


12 Juni vertrekken we, met een gunstig tij, hoogwater (HW) Lauwersoog om 11.15 uur en een gunstige windvoorspelling van Noordwest (NW) 4 Beaufort ( Bft)  oostwaarts. Om zeven uur door de sluis van Lauwersoog en vr half acht zijn we op de Waddenzee onder zeil, bestemming Greetsiel. De opkomende tijstroom en NW bries voeren ons snel richting wantij. 

Maar om 8:00 uur past het KNMI de windverwachting aan naar NW 6 Bft en de Eems-verkeerscentrale waarschuwt voor  7 Bft. Op de Eems met NW 7 is niet onze keus.
Uithuizerwad
It is June12. The weather forecast is good, 4 Bft NW.
The tide is favorable with high tide Lauwersoog at 11:15 am and high tide reaching the Eemsharbour at 12.25, an hour and 10 minutes later.
Up at 6 am, we enter lock Lauwersoog at 7:00, and at 7:30, out on the Wadden Sea, the sails are up. The incoming tide and breeze sweep us eastward toward the shallows.

Then, at 8:05 the KNMI weather office forecasts increasing NW winds up to 6 Bft. An hour later the Eems river traffic control issues a warning for NW 7 Bft. Crossing the Eems river with 7 Bft is not our choice. So we decide to make an anchor stopover to await better weather.


Dus gaan we net voorbij Noordpolderzijl, bij  de boei ZOL 34,  voor anker. We liggen beschut voor de  NW wind door hoge zandbanken. De vogels die we vanuit de kuip waarnemen, kondigen met hun komst en vertrek de stand van het tij aan en daarmee ook het droogvallen en verdwijnen van platen. Een maaltje mosselen en oesters ligt voor het oprapen. Ze gaan voorlopig in een netje om buitenboord hangend, schoon te spoelen. En het, door het KNMI voorspelde schip met zure appelen (wind van 6 Bft) komt inderdaad over ons heen. zol 34
Checking the sandbanks locations on the map we choose a spot just past Noordpolderzijl, with one shallow area still between us and the Eems, near buoy ZOL 34. Here high sand shoals protect us from the North- westerlies.
Birds flocking by from shore toward the shoals and back to shore indicate the water level and the drying and flooding around us. Close to Oeral Ths mussel and oyster banks appear. In a small net we hang a meal overboard to clear them, inside and out, of sand. Lying here we have no problem braving the 6 Bft winds and waves.


de Eems over

crossing de Eems


De volgende dag staat er een handzame wind van WNW 4 Bft en gaat het stokanker en daarna het zeil weer omhoog. Eerst passeren we het laatste  wantij voor de Eems, het Rawad. Met het  opkomend tij op de Eems zeilen we rap op het Randzel baken af.


zonsopkomst uithuizerwad
klik voor vergroten
click to enlarge

A beautiful sunrise, so typical of the Wadden Sea at low tide, welcomes us the next morning. The wind has died down to WNW 4 Bft, ideal for Oeral Ths to head East.We raise the 55 kilo fisherman anchor and the sails.
After crossing the shallows we rapidly cross, with still upcoming tide, the 6 miles on the West Eems towards the Ranzel Beacon.




Voor het eerst in de bijna 20 jaar dat we hier  varen, worden we door een combinatie van  kustwacht en grenzpolizei gecontroleerd. De grensbewaking van de Europese Unie verschuift naar de buitengrenzen nu de  binnengrenzen verdwijnen. Vlakbij het Randzel baken zijn ze klaar met het controleren van onze papieren.

De Ooster Eems is prachtig bezeild met deze bries. Drienhalf uur nadat we het anker gelicht hebben, zijn we bij de ingang naar de sluis van Greetsiel. Grote gele Geert staat als een wachter bij de ingang van de geul. De brug over de sluis staat omhoog als indicatie dat de sluis inbedrijf is.
gele Geert
klik voor vergroten
click to enlarge

For the first time in the twenty years that we sail this area we are boarded by a combined force of Dutch and German Coastguard. They are on a cooperation training. As Europe  removes its inland border controls it intensifies the external ones. The coastguard is expanding.
Just past the Randzel Beacon as we approach shallow water they are finished checking our papers.

The East Eems is also an ice cream sail with this breeze. Only three and a half hours after raising the anchor we are in the channel entrance to Greetsiel's new lock. Great Yellow Geert is guarding the spot. The tall lock bridge is upright indicating the lock is in operation.


Greetsiel deden we voor het eerst aan in 1991 toen het nog een getijdehaven was. Toen meanderden we met moeite door de slikgeul, tussen uitgestrekte kwelders met grazende koeien, tegen de stroom naar de haven. Daar aangekomen viel deze geheel droog. De eenden zwommen in het slik.
Nu is een deel van het wad en de kwelder omgeven door een dijk.  Via een sluis schut je naar binnen en vaar je door de voormalige geul in bijn een uur naar de haven.
De ingepolderde Leybucht is een waterberging geworden. Maar gelukkig ook inmiddels weer een eldorado voor wadvogels.
lepelaars
klik voor vergroten
click to enlarge

Our first trip here, in 1991, Greetsiel was still a tidal harbour. Then with the sun setting behind us, we slowly sailed 5 miles of meandering creek upstream against the outgoing tide, between reeds and cows grazing on the saltmarsh. Soon after docking the harbour fell dry with ducks paddling in the soft black mire.
Now, a high dike encompasses a lake and a large area of shoals and marshes. The diked Leybucht has been converted to a  protected water reservoir. Fortunately it is again a true bird eldorado to wading fowl.


Greetsiel

Greetsiel

Ondanks de inpoldering van een deel van de Leybucht is Greetsiel met zijn actieve garnalenkotter vloot, een charmant pittoresk plekje gebleven. Een deel van de viskotters is nog van hout. We leggen graag aan in de haven met uitzicht op  Gretchen (klik voor haar) .


greetsielklik voor vergroten
click to  enlarge
The lock and dikes allows shrimp fishing kotters to continue using Greetsiel as harbour almost tide independently.  Thus it remains a picturesque, charming and lively fishing town. Part of the fleet is still of wood and we like mooring in this picturesque harbour, with a good view of Gretchen (click to see her).






Vanuit Greetsiel pakken we de vouwfietsen en via “de verloren tuin” belanden we in de piratengeschiedenis van de Osterburg bij Groothusen. In de tuin een reusachtige eik met een omtrek van zo'n vijf meter.  Hier was ooit een complex van 3 terpen met burchten. Een complex dat in de tijd voor de bedijkingen via een zee-arm verbinding met de Waddenzee had en een vrijplaats bood aan vrijbuiters en piraten. Vooral de Hanze schepen waren mikpunt. Daarom werden de burchten in de 14de eeuw grotendeels platgebrand door de Hamburgers samen met een stamhoofd uit Greetsiel. Pas na een gedwee onderwerping aan Greetsiel kreeg de familie hun terpen terug
eeuwenoude boom

On bike to the The lost garden, we find ourselves immersed in the piracy history of Osterburg near Groothusen. The age and stories of this garden are sensed in a giant oak tree with a 5 meter circumference. Three fortified dwelling mounds stood here connected to the Wadden sea bij a sea channel. It was a refuge for outlaws and buccaneers. Especially passing Hansa trading vessels were targeted. Thus back in the 14th century the Hamburgers together with a clan-leader from Greetsiel, burned the fortifications. Only after a complete surrender to the authority of Greetsiel were the families allowed to resettle their mounds.


's Avonds, terug in Greetsiel, vertrekken n voor n de garnalenkotters richting sluis. De Zondagsrust is verstreken, het gaat weer richting hoog water. Ze gaan vissen.
Wij luisteren om 23.00 uur naar het late weerbericht: all ships, all ships all ships, want morgen willen we door in noordoostelijke richting. De voorspelling voor de komende dagen is ongunstig. Eerst maar slapen misschien is het morgenochtend gunstiger.

oude burcht

Back in Greetsiel, after dusk one by one the shrimpers leave towards the lock. Their Sunday-rest is over. The tide is rising. Time to go fishing.
At 11 pm we listen to the late 24hr mariners weather forecast: all ships all ships all ships, because tomorrow we want to sail on northeastward over the Ostfrisian Wadden Sea. Forecast is a strong breeze from the North East. We tuck in hoping for a more favorable morning forecast.



zeilend de Eems op

sailing up the Eems


De windverwachting voor de komende week is noordoost en toenemende tot 7 8 Bft. Verder over het wad oostwaarts zeilen zit er dus voor ons voorlopig niet in. Gelokt door sagen van witte wieven, piraten en Emsburens goudschatten besluiten we de Eems op te gaan. We zien wel hoever we Duitsland in komen. De reis zelf is het doel.

De Eems rivier, voorbij Emden, is nieuw vaarwater voor ons. De Leybuchtsluis sluis draait vanaf 10:23 vandaag. Dus  zijn we om 10:20  bij de sluis. We willen zover mogelijk de Eems op met het tij mee. Bedieningstijd  van de Leybuchtsluis is van 4 uur voor tot 3 uur na HW Nordeney Riffgat, vandaag 14:23. De grote brug staat dan pal omhoog en is bij helder weer zelfs vanaf het Ra wad waarneembaar.
Buiten de sluis waait een stevige noorden wind 5Bft. Het grootzeil gaat met dubbel rif omhoog. Dan de fok er in. Om 11:00 uur bruisen we de eerste paar mijl tegen de opkomende stroom in, richting de Ooster Eems. Tot ziens, Pilsumer lichtbaken.



pilsumer luchtturm
June.15th, with a wind 7 to 8 Bft blowing from the NE the coming week, continuing our sail eastward over the Wadden Sea is out of the question. Tempted by the unknown legends of  witte wieven, pirates and goldtreasures of Emsburen we decide to sail up the Eems river. We have no schedule to meet. The trip itself is the reason.

Not having traveled up this tidal river past Emden before we want to use every available minute of the ingoing tide. The Leybucht lock operates from 10:23 am today.The lock schedule is from 4hrs before until 3 hrs after High Tide Nordeney Riffgat, today  at 2:23 pmThe bridge then is upright and visible from miles around.
So at  10:20 we are at the lock.
Out on the Wadden Sea a fresh breeze of about 20 knots from the north greets us. Ideal for us today to head up river with wind and tide. Liesbeth raises the double reefed main. Then up goes the jib. Bij 11:00 am Oeral Ths is breaching the waves towards the Ooster Eems leaving a  foaming wake. Bye, bye Pilsumer lighthouse.




Enmaal bij de Ooster Eems hebben we stroom mee en met de wind schuin van achteren over stuurboord, gaat het vlot. Er is water voldoende en we varen een rechte kompas koers over de platen richting Wester Eems. 
Tot Knock varen we buiten de vaargeul aan bakboord zijde, daar is de meeste ruimte.
Knock radar
Then, having reached the Ooster Eems we head SW with the current. The wind comes in from starboard aft, Oeral Thus favorite spot. Thanks to the Northerly wind and the tide there is plenty of water and we sail a straight compass course over channels and tidal sand banks to where the Eems estuary narrows. We stay well to the East of the main shipping channel up to Knock. Here this side is wide and the current strong.

Bij Delfzijl en Emden  wordt er flink gebaggerd om de Eems op diepte te houden. De bagger wordt iets verderop naar buiten weer uitgespuwd. Aan beide zijden is de horizon gevuld met industrile bouwwerken. baggerspuwer
Continuous dredging is done near Emden and Delfzijl to keep the Eems at the required water depth. The dredgings are spewed out again further down where the river widens.

Ter hoogte van de ingang naar de Dollard steken we de vaargeul over.  Goed uitkijken voor de  snelle veerboten. We denken aan de grote overstromingen die de Dollard vormden en waarbij vele dorpen voorgoed in de golven verdwenen.

When we cross the Dollard we think of the score of twenty seven drowned  villages that once were where now only water,silt and sand remains. Since the middle ages many floods have occurred here.


Ruim voor de versmalling bij de geleidedam, op de Geiserucken, gaan we naar de  stuurboordzijde van het vaarwater, buiten de groene tonnen. We varen verder tussen de dam en de vaargeul. Zo hebben we geen last van het in- en uitgaand verkeer bij de havens van Emden.
Enkele jaren geleden hebben we geleerd dat het van groot belang is deze dam en de smalle vaargeul met z'n zeeschepen goed in te schatten. Bij een oversteek van Emden naar Delfzijl werden we hier overvallen door een zware zomerse onweersbui met extreem harde windstoten en veel regen. Een korte steile golf maakte het sturen van Oeral Ths met haar platte bodem en ondiep stekende roer lastig. Je kon geen boei meer zien, zelfs ons eigen kompas niet meer. Een nachtmerrie als het je in die smalle geul met grote zeeschepen overkomt.
route Greetsiel Leer
klik voor vergroten
click to enlarge
Well before we reach the long dam along the Geiserucken, where there is less space outside the shipping channel, we start hugging the starboard side just outside of the channel. That way we avoid the in and out traffic at the Emden Harbours.

A few years earlier we were taught a seamanship-lesson here. We were making the brief crossing from Emden to Delfzijl when a heavy  summer thunderstorm with extremely blinding rainfall and high winds came upon us. Buoys were invisible. Even reading the compass at arms length away was not possible. Rapidly whipped up waves made steering Oeral Ths with her flat bottom and shallow rudder very difficult. When twenty minutes later the nightmare cleared an ocean liner doomed up out of the rain curtain less than a 100 meters to our starboard.


de Eems rivier naar Leer

the Eems  river to Leer


Om 13.00 passeren we Emden. Hoogwater Emden is om 15:30. Het gaat zo vlot dat we inschatten dat we met de stroom mee ook nog wel tot Leer kunnen komen. Mocht dat mislukken dan zijn er wel uitwijkmogelijkheden. Er zijn diverse droogvallende haventjes langs de Eems. Maar ze kunnen niet allemaal onze maat schip herbergen.

At 01.00 pm we pass Emden. High water Emden is at 15:30. We are making good progress and estimate we should be able to make it to Leer with this favorable wind and tide. In case we don't make it there are a few alternatives. There are several small tidal harbours along this part of the Eems but not all of them can handle a ship our size.

Al snel komt, dwars over de rivier gestrekt, het imposante  Sperrwerk bij Gandersum in zicht. Hiermee kan de rivier afgesloten worden om het waterpeil op te zetten opdat de supergrote cruise-schepen van de Meijer werf bij Papenburg de rivier af kunnen. Een niet onomstreden kunstwerk.
Ondanks de dijken zitten er nog flink wat fraaie bochten in de Eems, gelukkig met  bebakening.

sperrwerkklik voor vergroten
click to enlarge
Past Emden we soon reach the imposing Sperrwerk Gandersum. This river barrier was built 1998-2002 as storm surge barrier and to allow super cruisers to sail to and from the Meyers shipyards upstream in Papenburg. The barriers can raise the river level for this. There was considerable opposition to its construction for environmental reasons.
In spite of the dikes there are also nice meanders with extensive marshes.


Tegen de tijd dat de Jan Berghausbrug (de eerste brug in de Eems, oproepen met Leerbrucke) in zicht komt, is de vloedstroom op. Het is een indrukwekkende brug die dan toch zo vlot voor ons nietig skutsje opengaat dat het zeil kan blijven staan. De brugwachter wenst ons ,vanuit het open raam, Guthe Reise.

Nog een paar kilometer en dan bakboord uit de rivier de Leda in. Met toch al een flinke eb stroom tegen, meren we om 17:00 uur af aan een wachtsteigertje voor de Seeschleuse Leer. We moeten wachten tot 17:30 voordat de sluis opent en ons de stad in laat. De sluis draait maar drie keer per dag, soms extra voor rondvaartboten.

Berghausbrucke
klik voor vergroten, click to enlarge
Bij the time we call the Jan Berghaus Bridge (the first bridge up the Eems river, with callname Leerbrucke) our favorable tidal current is gone. The bridge towers high over the river. Nonetheless it opens so timely that we can leave the sails up. Bending out the window of his abode above us the bridgemaster waves and wishes us Guthe Reise. 

A mile further we lower the sail and turn over port up the Leda river.  Slowly we climb the current to a tiny jetty to await the Leer-lock opening. After a half hour, at 5:30 pm the impressive sea lock opens and swallows tiny Oeral Ths.  Normally this lock opens three times daily, at tide dependent times, and sometimes extra for local touring ships.


Leer

Leer


In de museumhaven, een deel van de grote havenkom middenin de stad, worden we gastvrij ontvangen en krijgen een pronkplekje direct aan het plein voor de oude Waag.

Vanaf Greetsiel  hebben we negen uur gevaren, inclusief twee sluizen. Vluchtig, als in een droom zijn we in n getijgolf langs de vogelrijke Leybucht,  de industriele Eemshaven, Delfzijl baggerspuwende reuzen, de slibrijke Dollard en veel interessante kleine haventjes gestuwd.
Snel, te snel, maar... over  een paar bijzondere plekjes later, op de terugreis, naar Harlingen, meer.
leer
klik voor vergroten
click to enlarge
The harbour basin extends to and through the city center where once ocean going vessels docked. At the heart  a part is reserved as museum harbour where we are heartily welcomed and given a best spot.

From Greetsiel we sailed 9 hours. Passed two sea locks. Like in a dream the wind and water carried us on one big wave past the birds in the Leybucht,  the industrial Eemshaven, mud spitting giants, Delfzijl, the silt rich Dollard and several small picturesque harbours.
Fast, to fast, but more about some of these spots on our way back to Harlingen

Vanuit Leer maken we een tocht van enkele weken over de Eems, de Weser en tussenliggende kanalen. Dat deel van deel van onze trip is gepubliceerd op de website van de Landelijke vereniging to behoud van het bedrijfsvaartuig.
http://www.lvbhb.nl/category/kennis-ervaringen/reisverslagen/oeral-thus-oostwaarts/
From Leer we sailed inland and spent several weeks on the Eems and Weser rivers with their connecting canals. That part of our trip is published, in dutch, on the site of the National society for conservation of historic-commercial vessels. http://www.lvbhb.nl/category/kennis-ervaringen/reisverslagen/oeral-thus-oostwaarts/
Terug naar Harlingen over de wonderrijke wadden Back to Harlingen via the wonderful Wadden

route terug over het wad
klik voor vergroten click to enlarge

We zijn terug in de museumhaven van Leer. Liesbeth is een week aan het werk en ik geniet van dit kleine interessante stadje. Maar deze hete zomer produceert heftige onweersbuien.

Helse krachten
Het is twaalf juli, een hete stille maandagmiddag. Ik help de buurman van het schouwtje dat tegen Oeral Ths heeft aangelegd, met inladen van vakantiespullen als het rond twee uur steeds donkerder en wilder boven ons wordt. Wanneer er een zwarte rolwolk overtrekt, zetten we de tassen en boodschappen gauw bij hem aan boord en duik ik snel de kajuit in om te schuilen. Binnen enkele minuten klotsen er halve meter hoge golven in de daarstraks nog zo kalme haven. Het duurt maar een half uurtje en dan is de stortbui ook voorbij. Buiten zijn sirenes te horen. Aan de overkant liggen er takken op de grond. In de stad zie ik bovenin de grote linden, beuken en kastanje bomen losse afgescheurde takken hangen. 


geknakte bomen

We are back in Leer in the museum harbour. Liesbeth is back at work and I enjoy this small but interesting city till the next weekend.  This hot summer breeds severe thunderstorms.

Hellfire and brimstone
It is monday the twelfth of July, a hot summer day. While helping a fellow sailor, moored aside Oeral Ths, load his provisions,around 2 PM it quite suddenly turns dark outside. Above our heads the sky is threatening black and churning. As the wind picks up, we quickly load the last bags and seek shelter in the cabin. In a matter of minutes the calm harbour turns into a violant lake with half meter waves banging the leeboards. Sheets of rain help keep the waves down. Within a half hour the big light above is on again. The calm returns, except for the noise of sirens. Looking out the cabin I see broken branches in chestnut trees on the opposite shore. A walk reveals the severity of the freak storm.


Stormdepressie Norina trok via Oost Nederland en met een touch-down dwars over Leer. Op de Jann-Berghauss brug haalde de wind topsnelheden van 190km/hr, er stond geruime tijd windkracht 12. Diverse windhozen raakten de stad. De Fivelborg, de coaster die in de haven van Leer in aanbouw ligt, sloeg los tegen de grote hijskranen die vervolgens op de nieuwe brug neerstorten. Meer dan vierhonderd bomen gingen om. Twee oude linden naast de grote kerk waren dankzij de hand van de hemel netjes langs de kerkmuren neer gevleid. Daken en auto's raakten beschadigd. Er was haast geen grote boom zonder schade te vinden. Het is voorlopig een week puinruimen in Leer.

Terwijl de bomen worden geruimd, meert er aan de overzijde het motorschip Wissenschaft. Het is een energie-tentoonstellingsschip. Aan boord woon ik een lezing bij over klimaatverandering: opwarming, zeespiegelstijging en stormen. De lokale krant voorspelt: Er werden mehr Orkanen komen.
berichten over de orkaan
klik voor vergroten
click to enlarge
Storm depression Norina crossed Eastern Netherlands and Germany and touched down in Leer. Hurricane winds of 190 km /hr were measured on the Jann Berghauss bridge. Windhoses struck leaving hardly a tree in Leer untouched. More than 400 trees were downed. Steel cabels mooring the Ocean freighter Fivelborg snapped and she rammed the shipbuilding dock. A crane crashed on her deck. Heavens fury had carefully placed two Linden trees guarding the 'Great Church' along the church walls. Roofs and cars suffered. The coming week is debris cleaning time!

By some coincidence, while Leer is licking it's wounds the motorvessel Wissenschaft visits. It is an on board exposition on energy and global warming that travels throughout Germany. That evening I attend a scientific lecture on climate change. The local paper predicts: There will be more hurricanes.
Afscheidsvuurwerk Farewell fireworks
Donderdagavond arriveert Liesbeth weer met de trein vanuit Leeuwarden en vrijdag de 16e varen we om 7:45 de gereed staande zeesluis in. Om 8:15 varen we op de Leda.
Met stroom mee en gunstige Zuidoosten wind 3 Bft zeilen we de Eems af. De wind neemt al snel toe. We zetten een dubbele reef en katten het grootzeil. De weersverwachting is aangepast: vannacht onweersbuien op het wad met zware windstoten. Morgen ziet er gunstiger uit, daarom besluiten we Termunterzijl aan te lopen.
binnenhaven Termunterzijl


Thursday evening Liesbeth returns bij train from Leeuwarden. Friday the 16th at 7:45 AM we enter the waiting sealock. Bij 8:15 we are out on the Leda motor-sailing and searching to stay outside the main current. Once at the Eems we coast on the gentle SE breeze and  favorable current. As the breeze grows stronger we reduce the main sail with a double reef and a luff line. With the wind the forecast for the Wadden Sea changes. Thunderstorms with strong wind gusts are expected tonight. The forecast for tomorrow is better so we decide to stop over in the harbour Termunterzijl.
Als we om 12:00 uur in Termunterzijl afmeren is de wind al toegenomen naar 6 Bft met vlagen van 7Bft.
We hebben de hele middag en avond om te genieten van de omgeving. Op onze fietsen doen we een rondje naar de mooie punt van Reide en genieten van kwelders met wadvogels. Langs de zeedijk ligt op een zandstrandje een groep zeehonden. In de Breebaartpolder is een lepelaar kolonie en een wandelpad vol rietgorzen, rietpiepers, rietzangers en nog meer klein bruin grut.
daar vliegt hij
klik voor vergroten
click to enlarge

It is our first visit here with Oeral Ths. When we tie up, at 12:00, the wind is a strong 6Bft, gusting near gale and still increasing.
Unexpectedly we have the whole afternoon and evening to explore the countryside. On our bikes we tour to the lovely Point of Reide and enjoy the view over the salt-marshes and water fowl. The tide is low and at the foot of the dike lies a pod of seals. 
Inside the dike in the Breebaartpolder is a colony of spoonbills. Bike in hand, we walk the reed flanked path through the polder amid flitting and singing reed buntings, reed pipits and sedge warblers.
Het donker valt, onder invloed van een zwarte rolwolk, te vroeg in. De zon is nog niet eens onder. Unheimisch rommelt het haast continu in de verte boven het wad. Vanaf de dijk bij Termunterzijl kijken we naar een Armageddon-achtig schouwspel, een vuurwerk dat van West naar Oost over het wad voor de ondergaande zon langs trekt.
We zijn blij dat we niet daar buiten, maar in de beschutte haven liggen en met een beerenburg op duiken we er vroeg in. Om van het ochtend tij te profiteren moeten we om 6:30 weer op de Eems varen.
Back at Oeral Ths night like darkness seems to come early as a rolling black  cloud moves in from the west. Ominous continuous thunder resounds from the Wadden Sea. From the dike in Termunterzijl we watch spelbound by an Armageddon-like view as the thunderstorm slowly passes from West to East  in front of the setting sun.
Glad to be in the sheltered harbour and not out there in the open we toast our fortune with a frisian beerenburg and hit the bunk early. To profit from the morning tide we need to be out on the river by 6:30 AM.
onweer boven de Eems
klik voor vergroten  click to enlarge
Wadvaren vereist planning Sailing the wadden requires planning
Onder de indruk van het natuurgeweld van de afgelopen dagen plannen we zorgvuldig onze terugtocht van Termunterzijl naar Harlingen over het wad.
Ons plan bestaat uit een schema met alle hoog en laag waters op de geplande route (zie kaartje boven): vanaf Delfzijl, via de Eemshaven, de Emshorn, het Rawad, de Zuid Oost Lauwers, Pieterburen- en Lutjewad, het Abt tot aan het Kimstergat. In het schema staan ook de geschatte periodes dat de vijf kritieke wantijen door ons te passeren zijn. Maar ook dan nog kent elk stukje van het wad zijn eigen regels wat weer, wind, verhoging of verlaging betreft.
Dus houden wij rekening met het missen van een tij en loopt de berekening een paar tijen verder door. Als het niet hoeft, varen wij niet in het donker. Soms varen we via de bebakende geul, soms (vooral bij opkomend tij) op kompas dwars over de platen.
  
   vaarplanning met quick tideklik voor vergroten
click to enlarge
 

Impressed by nature's violence of the past days we carefully make our plan for the journey from Termunterzijl, over the Wadden Sea to Harlingen.
The plan consists of a table listing all the high and low tide data for the planned route (see map): from Delfzijl, past the Eemshaven, the Emshorn, over shallows of the Rawad, the Zuid Oost Lauwers, Pieterburen- and Lutjewad, the Abt and last, as shallowest the Kimstergat. The table lists our estimates of the time during which these shallows are passable for us. Every area of the Wadden Sea has its own tidal scheme also dependent on wind force and direction. Even then, it's never the same as the shoals change position. Therefore we extend the calculation to include several tides to come. Just in case we miss our window. If not necessary we don't sail at night. Sometimes we stick to the marked fairway. Often, especially during rising tide we sail on compass across the shoals.
Zaterdag 17 juli, wind Zuid  eerst 3 later 6 Bft Saturday, July 17th, wind South, first Bft 3 later 6
Om 6:30 verlaten we, tussen de imposante stenen sluismuren door, Termunterzijl.
Op de nu nog rustige Eems hijsen we de zeilen. Doel is om iets voor laag water, rond 10:00 uur, bij het Rawad uit te komen. Zo gebruiken we de uitgaande getijstroom op de Eems en de opkomende stroom het Ra in. Bonus is het wad met laagwater, zo vinden we het wad op zijn mooist.
Voorbij de Eemshaven neemt de wind snel toe. Het is alsof die molenwieken aan de wal als windmotoren de wind maken. Er staat nu 5 Bft en met inmiddels dubbel gereefd grootzeil jagen we de ankerrede tonnen voorbij. De ondiepte in de Westereems, bewaakt door een zeehond, mijden we zorgvuldig met de GPS .
Al om 9:30 draaien we langs het eerste Ra tonnetje. De bocht varen we ruim om niet de puntvormige zandbank (het is bijna laag water) ten zuiden van de ingang te raken. Vastlopen in de buurt van het wantij vinden we geen probleem, maar op de harde steile banken bij de ingang van de smalle geul vanuit de Eems is wat anders.

In het Ra varen we, tegen wind en stroom, door tot de Ra16 en liggen om 10:15 voor anker. Vr het grote stokanker en achter een Bruce-anker uit. Beide ankers liggen vrij kort. Zo blijven we in de wind liggen, ook wanneer de stroom kentert
zeesluis Termunterzijl
klik voor vergroten
click to enlarge

met gekat zeil voor de wind richting Ra
klik voor vergroten
click to enlarge

dubbel gereefd op de Wester Eems
At 6:30 we pass the imposing fortification like lock walls of Termunterzijl.
On the still peaceful river we raise the sails. Our aim is to get to the Rawad entrance at about 10:00 AM. That way we use the outgoing tide on the Eems and the incoming tide to the Rawad shallows. Bonus of this timing is sailing at low tide. The time the Wadden are at their best.

Once past the Eems harbour the wind rapidly picks up. It seems the wall of wind turbines along the Groningen coast make wind. The wind is now 5 Bft and with the main double reefed we still chase by the river buoys.  Using the GPS we carefully avoid the mid-river sandbank guarded by a seal.
By 9:30 we are at the first Ra buoy. Also here a sandbar extends in front of the entrance from the South at low tide. Grounding near the higher shallow areas on the Wadden Sea is generally no problem for us. However, here at the edge of the tidal river the sand banks are steep and hard and grounding here is another story. Sails down and with a wide birth we stick to the deeper channe.Then head up against the wind and the still outgoing current.
By 10:15 we run out of water and drop the anchors near buoy Ra16. We use a Fisherman's anchor fore and a Bruce anchor aft, both short, about taught. This keeps us facing in the wind also when the current reverses.
Volgens ons schema moeten we vanaf 12:45 (tot 19:00) vandaag over het Zuid Oost Lauwers (ZOL) wantij kunnen. Als we om 12:30 de ankers lichten is de lucht boven ons zwart, het regent en van 5 gaat de vlagerige wind naar 6 Bft. All ships, all ships, all ships meldt een waarschuwing 6 Bft voor Vlissingen. Nou hier staat dat ook. De windrichting is meer ZW dan de voorspelde ZO 4. Ons plan voorzag niet in tegen 6 Bft wind, golf en stroom inbeuken.
Na passeren van het wantij besluiten we daarom weer te ankeren en hier te blijven! De ankerplek is dezelfde als op de heenreis nu 5 weken geleden, net NW van de ZOL 34. Rondom beschut door hoge platen aan de rand van de geul
Op het ZOL wantij ligt ook de grundel de Blauwe Engel uit Leer te wachten en aan de west kant van het wantij nog twee platbodems. Om 15:30 vertrekken de laatste twee richting Eems. Ook de Blauwe Engel gaat verder, maar westwaarts.
wachten op gunstiger wind
klik voor vergroten
click to enlarge
At 12:30 we raise anchors. The sky above has darkened the wind picks up to 5 and 6Bft. The coastguard relays a weather warning. All ships, all ships, all ships warning 6 Bft for Vlissingen (that is far in the south). Well apparently not only in that area. Here it is also whistling through the stays and not the predicted South East 4 but an unfavorable South West 6. Our plan did not foresee motoring and head banging into strong winds, waves and current.
After crossing the first shallows we decide to drop the anchors again and stay put. Unplanned, our anchor spot is the same as on the trip going here five weeks earlier, just NW of buoy ZOL34. All around us high wadden shoals give protection from the North Sea.
Also on the shallows the sailboat Blauwe Engel that left Leer with us is waiting and to the West of the shallows two more flat-bottom ships. As the tide rises they all lift anchor. Two head for the Eems, but one goes westward.
Om 19:15 raken we de eerste keer grond. Het wordt een rustige avond, de wind zakt af. Wadvogels vliegen richting de droogvallende platen. Wij rapen wat waddenmosselen( 'hoezo Zeeuwse?') en Japanse oesters.
Ten noorden van ons komt Rottum steeds meer in zicht en de gebouwen op Borkum steken wit af tegen de avondlucht.     zonsondergang bij laag water op het Uithuizer Wad.
droog gevallen
klik voor vergroten
click to enlarge

At 7:15 PM we feel Oeral Ths touching ground. The weather calms as the wind dies. Whistling ropes are replaced by whistling wading birds as they fly by toward the drying higher shoals. Water around the boat gone, we pick a meal of mussels and oysters.
To the North the island Rottum is more and more visible and to the North East high white buildings on Borkum stick out against the evening sky.
Zondag,18 juli, wind Zuidelijk, 3 later 5 Bft Sunday, July 18, wind Southerly, 3 later 5 Bft
We zijn om 5:30 uit de veren en om 6:00 uur met nog 1m20 water gaat het anker op en zeilen we over bijna glad water tussen de droogvallende platen met de stroom mee langs Noordpolderzijl. De Zuid Oost Lauwers uit tot het Robbengat, waar we nog proberen het gat in te varen. Maar reeds bij de derde ton lopen we vast. De geul heeft zich hier verplaatst naar de 'verkeerde' kant van de ton. Het is bijna 8:00 uur en voor de show zakt het anker weer voor de neus en gaat de ankerbal in de fokkeval omhoog.
Mooi tijd voor een wandeling over de platen en wat lezen.
mossels en oesters rapen


Five thirty AM we're up. At six with 1m20 of water left we're sailing over smooth water on a favourable ebbing current and winding our way between the sand banks as they dry. We pass Noordpolderzijl and ride the flow of the Zuid Oost Lauwers as far as the Robbengat. Here we head into the last bit of tidal current but at the third buoy we ground Oeral Ths. The channel has moved itself to the 'wrong' side of the buoy. It is now 8 AM and for the show we raise the anchoring ball and lower the anchor onto the hard bank, a mixture of shells and sand. Nice time for a walk over the shoals and for some reading.
De eerste anker-op poging om 13:00 blijkt te optimistisch. We volgen hier over het vlakke Pieterburenwad onze eigen directe koers en niet de tonnetjes. Maar WZW over het Pieterburenwad lopen we na 1,5mijl toch weer vast. Het water komt nu snel op en een kwartiertje later varen we weer. Met de stroom mee zeilend kunnen we nu een flinke slag maken. Op 255 graden dwars over het wad richting Spruit. Ook de kronkels van het Lutjewad slaan we over en zeilen direct aan op de gele palen van het militaire oefengebied. Via het Poepegat komen we in de Zoutkamperlaag. zeehonden in de zon.
klik voor vergroten
click to enlarge
Our first attempt to raise anchor at 1:00 PM proves premature. From the most southern bend in the Robbengat we normally leave the buoyed channel and sail our own WSW course across the flat Pieterburenwad. This time however after 1,5 mile we run aground. But by this time in the tide the tide rises rapidly and 15 minute later we are afloat and sailing. With a favorable current we can sail at 255 degrees straight toward the Spruit. Without following the meanders of the Lutjewat, we head directly for the tall yellow poles marking the military training area. Via the unmarked Poepengat we reach the Zoutkamperlaag. .
Rond 16:30 lopen we de havenmond van Lauwersoog voorbij. Er staat een wat holle golf in de Zoutkamperlaag. Maar met stroom mee en een paar slagen lukt het om Paessensrede in te steken richting het Wierumerwad. Hongerig en moe laten we om 19:00 ten zuiden van Engelsmanplaat bij de WW1 het anker zakken in zacht zand ten noorden van de geul, met 90cm water. We liggen als het ware tussen de kerktoren van Wierum en de boortoren in het Pinkegat.
Around 4:30 PM we sail by the Lauwersoog harbour lights.  There is a rolling wave in the Zoutkamperlaag but with the tide still with us and a few tacks we reach Paessensrede and head towards the Wierumer wad. Hungry and worn we drop the anchor at 7 PM south of Engelsmanplaat near buoy WW1 a bit north of the channel in 90cm of water. We are neatly parked in one line with the church spire of Wierum to the South and the towering gas rig in the Pinkegat to the North
 kerkje Wierum
klik voor vergroten, click to enlarge    

voor en achter anker
klik voor vergroten,  click to enlarge
boortoren in Pinkegat
klik voor vergroten, click to enlarge
Maandag, 19 juli, Zuidelijk briesje. Monday,july 19th, southerly breeze
Tegen 5 uuris  net licht genoeg. Zoekend met de verrekijker lukt het telkens om de volgende boei te vinden. Een voorzichtige poging om al peilend met stok vanaf de Frieschewad FW3 dwars over te steken naar de Holwerderbalg moeten we opgeven. Er staat onvoldoende water. Dus varen we netjes om via de bebakende geul. Om 5:50 komt de zon boven de wolkenrand uit en is het zicht plots stukken beter. Eenmaal in de Zuiderspruit hebben we het met een Zuiden wind net bezeild en met de fok losjes en het grootzeil gekat kruipen we behoedzaam om 6:15 over het wantij. Daar varen we dicht langs de nog vastliggende Hoop op Zegen. Even, als het zwaard omhoog komt, zakt onze hoop maar we glijden voorbij.
Met vol grootzeil over stuurboord en de zon over bakboord glijden we door de Zuiderspruit, het Scheepsgat en het Danziggat. Ameland gaat voorbij en om 8:15 steken we de Kromme Balg in. Tegen de stroom in zoeken we een plek voor een tij-stop.
Bij de Kromme Balg 11 gaat om 9:00 het anker er weer in. Het water is vlak. Aan de gladheid of tegendraadse rimpeling is de stroomrichting nog te herkennen. Op de groeiende platen zonnen de zeehonden. Ook niet- waddenwezens worden door de landwind aangevoerd. Liesbeth neemt nog even een verfrissend bad vanaf het roer.
verdwaalde vlinder

klik voor vergroten
click to enlarge


verdwaalde bij
Monday morning at 5:00 the dawning light enables us, using binoculars to find the next buoy. From the Friese wad FW 3 we attempt a shortcut acros the shallows. Carefully monitoring the depth with a marked pole we edge away from the channel. We have to abort. There is not enough water and with a falling tide we have to take the route along the marked deeper channel. By 5:50 the sun peeps over the clouds on the horizon and visibility rapidly improves. After the detour, in the Zuiderspruit the southerly wind is just sailable and jib loose, main sail luffed up we glide slowly over the most shallow stretch. Here the Hoop op Zegen is still grounded and we inch by too close for comfort. For a brief moment we see the dagger-board lift and our hopes drop, but somehow we keep moving on.
Main and jib again full over starboard and the sun over port we flow smoothly through the Zuiderspruit, the Scheepsgat and  the Danziggat passing under Ameland. At 8:15 AM we turn into the Kromme Balg. In a strong counter current we look for a suitable anchoring spot. At the Kromme Balg KB 11 we again drop anchor. The sea here is flat. In the few lines with ripples the channels and direction of the current is visible. On the sandbanks that grow around us seals are sunning. The southerly wind carries winged mainland creatures on board.
Liesbeth takes a refreshing plunge from the rudder.
Het Vaarwater van de Zwarte Haan moet vanaf 12:45 te passeren zijn en het Kimstergat vanaf half 4:00. We hebben dus geen haast en laten een paar andere schepen, waaronder de Krukel van het ministerie (van voorheen Natuur) langs varen voor we zelf ook rond 13:00 richting Abt varen. Om 13:50 glijden we tussen de Vingegat 25 en 27 langzaam over 75cm diep water langs de schepen die eerder waren vertrokken en nu hier vast liggen. We doen haasje over met de Krukel.
de Krukel The Vaarwater van de Zwarte Haan should, according to our plan, be passable from 12:45 and the shallow Kimstergat at 3:30 PM. So there is no hurry and we wait for more water as several ships pass by toward the shallow area. The Krukel, a government vessel, passes before we decide to raise anchor at 1 PM and head for the Abt. At 1:50, between Vingegat buoy 25 and 27, with only 75cm of water we glide through soft mud past the ships that came by earlier but are now grounded here. With the Krukel we play leapfrog.
Wonderrijke wereld Wonderful world
Daar waar het Vingegat naar het noorden afbuigt, proberen we rechtdoor te varen richting Kimstergat. Maar dat wordt na 100 meter afgestraft.We liggen muurvast met nog geen 60 cm water onder de neus. Om 14:30 staat daar nog steeds niet genoeg water (voor ons is 75cm nodig). We liggen maar net buiten het kabelgebied geankerd en om 15:00 uur leert een snelle berekening volgens de 1/12de regel dat er nog maximaal 25cm water bij gaat komen.
Door het anker met de hand te verplaatsen naar dieper water, trekken we Oeral Ths op de ankerlier los en gaan terug naar het Vingegat. Via de betonde geul varen we om de hoge platen heen. Toch is er tot onze verbazing, volgens de Brandaris, geen verlaging van de waterstand.

Eenmaal halverwege het Kimstergat wantij gaan de zeilen weer omhoog en de motor uit. Met de kerktorens van Oosterburen, Sexbierum, en Pietersburen als peilbakens en met net genoeg wind en water glijden we richting Harlingen. We genieten volop van het stille prachtige weer. Rond 17:15 is de wind helemaal op. Na wat stevelen op de stroom, beseffen we dat we toch pas morgen na 9:00 uur door de stadsbruggen naar onze ligplaats kunnen. Dus laten we bij de Kimstergatboei 16, dicht bij de hoge wadplaat kant, nog een laatste keer het anker zakken.
voor de wind
klik voor vergroten
click to enlarge
Where the Vingegat bends sharply northward to the Meep we continue straight on over the shallow Kimstergat sandbanks. Only 100 meters on we are abruptly stopped by a sandbank. We are stuck with the nose in only 60cm of water. By 14:30 here is still not enough water (we need at least 75cm). We are grounded just outside the area market as unsafe anchoring because of underground cables. By 3 PM a quick calculation using the 1/12th rule tells us that at the most 25cm of water is still to be expected.   By dragging the anchor bij hand to deeper water and using the anchor winch we pull her of the bank and sail back to the Vingegat. Following the marked channel we round the higher shoals. The Brandaris radio report surprises us. We expected the water level to be lower than predicted but there is no deviation from the expected high tide  level.

Halfway across the Kimstergat shallows, we raise the sails again and shut of the engine. With just enough water to pass over the shoals. In the light decreasing breeze we silently glide toward Harlingen, relaxing and soaking in the beautiful sunny quiet. By 5:15 PM the last wind dies. For a while we coast downstream with the current and ebbing water. When we realize we will not be able to pass the town bridges to Oeral Ths 's home berth until 9 AM, we decide to stay out for the night. Close to the Kimstergat buoy 16 and right along the higher sand shoals we drop the anchor once more.
Rondom spiegelt de avondlucht pasteltinten in water en wad. Met een toenemende kakofonie nemen de vogels de droogvallende wadden weer in bezit. De wieken op de wal houden op met draaien. Een zeehond tekent een streep door de strakke spiegel en vlindert voorbij richting wantij. Het is warm. Wij gaan gauw nog even in bad.     nogmaals voor anker op het wonderrijke wad

Terwijl wij in de kuip genieten en onze mossels en oesters verorberen klinkt de weersvoorspelling,
“All ships, all ships, all ships, alle districten, geen verandering van betekenis.”

Wat kan de wadwereld wonderrijk zijn.
  
wonderrijke wadden
klik voor vergroten
click to enlarge
All around the evening sky reflects pastel colours in water and silt. The silence is emphasized by screaming and screeching as the birds reclaim the drying banks. The wind turbine blades have stopped moving. A seal draws a line in the smooth mirror and flaps by toward the shallows. It is hot. Time for a refreshing bath.


While we enjoy and consume our mussel and oyster meal the radio comes on with the weather forecast “All ships, all ships, all ships, all districts, no significant change.”


The wadden, what a wonderful world.
contact
info@wadwereld.nl

U kunt geen reis op ons schip boeken. Wel kunt u onze creaties aanschaffen.

You cannot book a trip on our ship. Some of our creations are for sale.